Wrota piekieł. Książka o Ravensbrück

Obóz koncentracyjny w Ravensbrück w schyłkowej fazie – przepełnienie, brud, głód, okrucieństwo, codzienne umieranie. Anja Lundholm z wrażliwą uwagą zdystansowanego świadka i zarazem uczestniczki wydarzeń opowiada o obozowej codzienności najniższych warstw więźniarskiej społeczności. Jej narracja oscyluje między poczuciem beznadziei a wolą przetrwania, kapitulacją i buntem, tworząc poruszający zapis skrajnego doświadczenia, po którym nikt nie pozostaje taki sam. W 1974 roku książka została nominowana do literackiej Nagrody Nobla.

Ty i ja urodziłyśmy się tutaj. Wśród tych ludzi. Przeszło ci przez myśl, że spędziłyśmy dzieciństwo wśród masowych morderców? 

Anja Lundholm, właściwie Helga Erdtmann, urodziła się 28 kwietnia 1918 w Düsseldorfie. Jej matka wywodziła się z zamożnej rodziny żydowskiej, ojciec prowadził aptekę w nadreńskim Krefeld. W latach 30. ojciec wstąpił do SS, matka po pogromach „nocy kryształowej” popełniła samobójstwo. Anja Lundholm studiowała w Berlinie, skąd w 1941 roku udało się jej uciec do Rzymu. Nawiązała tam kontakt z  ruchem oporu. W wyniku denuncjacji przez ojca została aresztowana, przeszła przez kilka więzień i w marcu 1944 trafiła do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. Doświadczenie to naznaczyło ją psychicznie i fizycznie na całą resztę życia.  Po latach Anja Lundholm pisała o swym okresie poobozowym: „Nie mogłam oswoić się z tutejszym życiem. Cią­gle jeszcze byłam więźniarką – zresztą do dzisiaj się z tego nie wyzwoliłam”. Jak napisała Ewa Czerwiakowska we wstępie do książki, również w tym wymiarze był to wyrok dożywotni. Pod koniec lat 60. zaczęła pisać i opublikowała w sumie czternaście książek, w większości opartych na biografii. Ceniona za błyskotliwy i zdystansowany styl, uhonorowana została wyróżnieniami i nominacją do literackiej Nagrody Nobla. Największy rozgłos przyniosły jej wydane w 1988 roku Wrota piekieł, literacka relacja ocalonej więźniarki Ravensbrück. Zmarła 5 sierpnia 2007 we Frankfurcie nad Menem.

Fragment publikacji

 Na placu między barakami ustawiło się teraz na apel 500 więźniarek. [...] Przed nami stoi w rozkroku aufzejerka Lange, pięściami podparta o biodra, pałka w ręce, wysunięty bandycki podbródek. A obok – jej równie grubiańsko wyglądająca koleżanka [...]. Ogarnia mnie taka wściekłość, że brak mi tchu. To już nie twarze, to wykrzywione w grymasie maski, wytresowane do rozpoznawania untermenschen, podludzi, tak jak policyjne psy. Podejrzliwie przesuwają po szeregach bezlitosne spojrzenia, szukając jednej, która może trochę za daleko wysunęła nogę do przodu albo nie zapięła wszystkich guzików płaszcza. A potem [...] takie „zasrane bydlę” dostaje pięścią w twarz, raz i jeszcze raz, w oczy, w nos, w usta. Ofiara krwawi, ale nie wolno jej upaść, jeśli chce pozostać przy życiu. Musi stać sztywno na nogach, nawet jeśli obie okładają ją bez litości. Agresja we mnie gęstnieje i przeistacza się w przemożne pragnienie, by się na nie rzucić, wyrwać tym przeklętym zdzirom pałki z rąk i bić tak długo, aż zostaną po nich tylko buty z cholewami. To nieskończona męka utrzymać się przez cały czas prosto na nogach. [...] Z potężnym wysiłkiem biorę się w garść, by się nie zachwiać. Tymczasem zachodzi słońce, zapalają się reflektory i przemieniają nas w wapiennobiałe figury gipsowe.

Anja Lundholm, Wrota piekieł

W serii „Świadectwa. Niemcy XX wiek” ukazały się: „Dzieci rewolucji” Wolfganga Leonharda

i „Dziennik z Prus wschodnich. Zapiski lekarza z lat 1945–47” Hansa von Lehndorffa.

Anja Lundholm

Wrota piekieł. Ravensbrück

Seria: „Świadectwa.  Niemcy XX wiek” 

Tytuł oryginału: Das Höllentor
Tłumaczenie z języka niemieckiego: Ewa Czerwiakowska
Koordynacja i redakcja: Hanna Antos
Warszawa 2014, wydanie I
miękka oprawa — 315 stron
Wydawca: Ośrodek KARTA
ISBN – 978-83-61283-82-9
Cena: 39 zł

Publikacja została dofinansowana ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

„Wokół muralu, czyli między historią a sztuką” - relacja fotograficzna

23 listopada w budynku PAST-y w Warszawie odbyła się debata  „Wokół muralu, czyli między historią a sztuką” podsumowująca projekt „Mural – KZ Ravensbruck”, który odbył się w październiku i listopadzie 2013 r.

 Oto kilka zdjęć z soboty:

Debata „Wokół muralu, czyli między historią a sztuką”

Debata jest podsumowaniem projektu warszawskich spotkań międzypokoleniowych „Mural – KZ Ravensbruck”, który odbył się w październiku i listopadzie 2013r. 

Debata odbędzie się 23 listopada (sobota) w godz. 11:00 – 13:00 w budynku PAST-y IV p. ul. Zielnej 39, Warszawa

Celem debaty jest otwarta rozmowa na temat miejsca i znaczenia murali w miejskiej przestrzeni
publicznej, ze szczególnym uwzględnieniem tych o tematyce historycznej. Organizatorzy debaty
wraz z zaproszonymi gośćmi będą także szukali odpowiedzi na pytanie jak sprawić, żeby głos osób starszych był słyszalny w dyskusjach dotyczących przestrzeni publicznej.
Podczas spotkanie przedstawione zostaną projekty murali „KV – Ravensbruck” wykonane przez
więźniarki Ravensbruck oraz gimnazjalistów biorących udział w spotkaniach cyklu.

W debacie udział wezmą:
Ewa Dorota Malinowska-Grupińska - Przewodnicząca Rady m.st. Warszawy
Anna Chabiera - przedstawiciel Biura Rzecznika Praw Obywatelskich
Paweł Mazur - dyrektor LXIII Liceum Ogólnokształcące, im. Lajosa Kossutha
Krystyna Zając -– przedstawicielka Klubu Kobiet Ravensbruck z Warszawy
Rafał Roskowiński - artysta plastyk, twórca Gdańskiej Szkoły Muralu
Moderator debaty: Elżbieta Sęczykowska - Fundacja MECENAT SZTUKI
Anna Monika Koźbiel - artysta grafik
Zofia Pociłowska-Kann - artysta rzeźbiarka
Anna Wieczorek - urbanista

Ilość miejsc ograniczona. Prosimy o potwierdzenie udziału w spotkaniu do dnia 20.11.2013r.

na adres: fundacja-jakobieta@o2.pl lub telefonicznie: 694 451 604

Wyniki konkursu pamięci Grażyny Chrostowskiej

Pamięci Grażyny Chrostowskiej, młodej poetki lubelskiej, zamordowanej 18 kwietnia 1942 roku wraz z grupą 14. dziewcząt w obozie koncentracyjnym KL Ravensbrück, poświęcono Konkurs Recytatorsko-Krasomówczy, którego finał miał miejsce w Galerii Malarstwa Polskiego XVII-XIX w. na Zamku Lubelskim w dniu 11 października 2013 roku.

Organizatorami Konkursu są: Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem” Oddział Muzeum Lubelskiego, IV Liceum Ogólnokształcące im. Stefanii Sempołowskiej w Lublinie, Gimnazjum nr 7 im. Jana Kochanowskiego w Lublinie, Gimnazjum nr 8 im. Grażyny Chrostowskiej w Zespole Szkół nr 10 w Lublinie oraz Wydawnictwo GAL. Honorowym Patronatem konkurs objęli: Krzysztof Żuk – Prezydent Miasta Lublin, Krzysztof Hetman – Marszałek Województwa Lubelskiego i Krzysztof Babisz – Lubelski Kurator Oświaty.

W jury Konkursu zasiedli:

p. Wanda Półtawska – doktor nauk medycznych, była więźniarka obozu KL Ravensbrück, koleżanka obozowa Grażyny Chrostowskiej, honorowa przewodnicząca
p. Alicja Jachiewicz – Szmidt, aktorka – przewodnicząca jury
p. Jolanta Polańska, kierownik Działu Edukacji Muzeum Lubelskiego
p. Barbara Oratowska, kierownik Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem”
p. Alojzy Leszek Gzella – redaktor Wydawnictwa Gal.

Tegoroczna edycja Konkursu została uświetniona wydaniem okolicznościowej publikacji, zawierającej fotografie oraz wspomnienia uczestników konkursu z X minionych edycji. Wśród licznie przybyłych gości znaleźli się: Marianna Jankowska – była więźniarka obozu KL Ravensbrück, rodziny więźniów Zamku Lubelskiego: Feliks Korol oraz Grażyna Kuśmierz – córka Klementyny Torbicz-Kuśmierz więźniarki obozu KL Ravensbrück. Hanna Nowakowska – Prezes Fundacji Na Rzecz Kobiet JA KOBIETA oraz Anna Klimowicz – Edukator z „Przystanku Historia” Centrum Edukacyjnego IPN im. Janusza Kurtyki w Warszawie.

Podobnie jak w poprzednich latach, również i ta edycja Konkursu cieszyła się dużym zainteresowaniem wśród uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych z województwa lubelskiego. W zmaganiach konkursowych wzięło udział 12 recytatorów oraz 3 osoby, które zaprezentowały się poza konkursem.

W kategorii szkół gimnazjalnych nagrodzono:

I miejsce – Katarzyna Banasiak z Zespołu Szkół Plastycznych im. C.K. Norwida w Lublinie
II miejsce – Karolina Hasiec z Gimnazjum nr 1 w Zamościu
III miejsce – Karina Latoch z Gimnazjum nr 2 w Niedrzwicy Kościelnej

Wyróżnienia:

Magdalena Długosz – Gimnazjum nr 8 im. G. Chrostowskiej w Lublinie
Olga Olejnik – Gimnazjum w Jaszczowie
Kamila Samolej – Gimnazjum nr 2 w Niedrzwicy Kościelnej

W kategorii szkół ponadgimnazjalnych nagrodzono:

I miejsce – Monika Prokopiuk z I Liceum Ogólnokształcącego im. Ks. Pawła Karola

Sanguszki w Lubartowie

II miejsce – Karolina Korcz z II Liceum Ogólnokształcącego im. K. K. Baczyńskiego w Świdniku
III miejsce – Marta Kononiuk z II Liceum Ogólnokształcącego im. Emilii Plater w Białej Podlaskiej

Wyróżnienia:

Magdalena Wiejak - XVI Liceum Ogólnokształcące w ZSE im. A. i J. Vetterów w Lublinie
Kamil Kanadys - IV Liceum Ogólnokształcące im. Stefanii Sempołowskiej w Lublinie
Kamil Rydzyński - II Liceum Ogólnokształcące im. K. K. Baczyńskiego w Świdniku

Uczestnicy zaprezentowali niezwykle wysoki poziom umiejętności recytatorskich. Konkursowi towarzyszyła niezapomniana atmosfera pełna ciepła, wzruszeń, refleksji. Uwieńczeniem wydarzenia było wystąpienie dr Wandy Półtawskiej, która skierowała do młodzieży przesłanie o wartości pamięci w życiu człowieka, o patriotyzmie, stawianiu sobie wzniosłych celów i niezłomności w dążeniu do ich realizacji.

Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum Martyrologii "Pod Zegarem" w Lublinie.

Muzeum Lubelskie w Lublinie
Oddział Martyrologii "Pod Zegarem"
www.zamek-lublin.pl

„Spotkania międzypokoleniowe Mural - KZ Ravensbruck” opinia jednego z uczestników projektu.

Murale przeżywają właśnie teraz swój renesans. Dlatego też uważam, że jest to najlepszy sposób na przypomnienie tej historii, o której wiele osób nic nie wie - mówi Julian Lisowski, jeden z uczestników projektu „Spotkania międzypokoleniowe Mural - KZ Ravensbruck” prowadzonego przez Fundację JA KOBIETA.

 

Chciałbym poruszyć trzy wątki związane ze spotkaniami.

1. Pierwszym miejscem, które zaproponowano dla muralu była ulica Tarczyńska na Ochocie. Mieszkam niedaleko tego miejsca i wiem, że jest to mało popularna ulica. Aby mural trafił do wielu odbiorców należy go umieścić na znacznie bardziej uczęszczanej ulicy. Na ulicy Okopowej, Jana Pawła czy też Radzymińskiej istnieją olbrzymie murale. Oznacza to, że można otrzymać zgodę na malowanie w tak popularnych miejscach.

2. Na spotkaniu pokazano rozmaite projekty. Jeden szczególnie mi się spodobał i zwrócił moją uwagę. Mural ten przedstawiał twarze kobiet, które przeżyły. Były one umieszczone na czarnym tle. Ten projekt szczególnie dobrze wpisuje się w ideę spotkań ze świadkami historii, ponieważ pokazuje konkretne osoby, a nie fikcyjne postacie. Ma on też jeszcze jedną zaletę – można go namalować na ścianie z oknami. Powiększa to ilość potencjalnych lokalizacji muralu.

3. Podczas spotkanie padła propozycja stworzenia muralu przez uczniów liceum. Uważam, że tak ważną pracę może się zająć jedynie profesjonalista. Ale istnieje możliwość kompromisu, dzięki której licealiści będą mogli się wykazać. Uczniowie mogą stworzyć mural na budynku swojej szkoły, a główny projekt zostałby wykonany przez artystę, o którym była mowa na spotkaniu. Trzymam kciuki za tą wspaniałą akcję. Dzięki niej przekonałem się, że młodzież interesuje się naszą historią, a los ofiar II wojny światowej nie jest im obojętny. Moja babcia jest jedną z kobiet, które przeżyły obóz Ravensbrück. Będę zaszczycony, jeśli na którymkolwiek etapie prac będę mógł pomóc w jego tworzeniu.

Połączy ich mural, smartfon i historia, czyli warszawskie spotkania międzypokoleniowe

 

Ruszył cykl spotkań w ramach projektu „Spotkania międzypokoleniowe Mural - KZ Ravensbruck”. Wykłady, warsztaty i debaty, których tematami jest historia i street art oraz przestrzeń miejska. Projekt jest skierowany do dwóch grup wiekowych: młodych oraz seniorów. Celem spotkań są wspólne rozmowy i działania międzypokoleniowe. Uczestnicy odbędą spacery śladami murali historycznych w Warszawie, a ich efektem będzie wystawa fotograficzna.

Projekt zamknie debata publiczna przeprowadzona w dniu 23 listopada w gmachu PAST-y na temat historii w przestrzeni miasta oraz postrzegania jej przez różne pokolenia. Partnerami młodzieży w naszym projekcie są osoby, które przeżyły Powstanie Warszawskie, w tym bardzo szczególna grupa: byłe więźniarki obozu KZ Ravensbruck. W czasie wojny w obozie przebywało ok. 40 tys. Polek. Dziś Warszawie żyje ok. 450 pań - mówi Hanna Nowakowska, prezeska Fundacji na Rzecz Kobiet JA KOBIETA.

Pamięć tych, którzy przeżyli wojnę sięga dalej niż nasza. Ich doświadczenia są trudne, często bardzo bolesne. Lecz aby lepiej rozumieć i zrozumieć się między pokoleniami wystarczy chęć do rozmowy – mówi Iwona Okraska z Fundacji Polskiego Państwa Podziemnego, która współpracuje przy projekcie.

Spotkania międzypokoleniowe odbywają się w historycznym budynku PAST-y w Warszawie, ul. Zielna 39, w Centrum Edukacji Historycznej Fundacji Polskiego Państwa Podziemnego.

Mural KZ Ravensbruck

Wizualnym efektem programu będzie nowy warszawski mural „KZ Ravensbruck” autorstwa Rafała Roskowińskiego – pioniera sztuki murali w Polsce, który zrealizował w Warszawie m.in. mural poświęcony Żołnierzom Wyklętym oraz malowidło o tematyce powstańczej na murze stadionu Polonii. Nowy mural powstanie w pierwszym kwartale 2014 r.

Dodatkowych informacji udziela organizator:
Hanna Nowakowska – Fundacja na Rzecz Kobiet JA KOBIETA
tel.: 694 451 604
e-mail: fundacja-jakobieta@o2.pl