Czym jest komiks historyczny?

13 czerwca w Instytucie Pamięci Narodowej, odbył się festiwal Komiksu Historycznego, w którym brali udział również uczestnicy projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück”.

Mimo, że komiks kojarzy nam się z popkulturą i fikcyjnymi historiami, ma on również inne odsłony, jedną z nich jest komiks historyczny. Nie jest to zwykły komiks, jest to nowa forma źródła historycznego, które stało się popularne szczególnie wśród młodych ludzi. Tą nietypową formę opowieści historycznej postanowiła wykorzystać Fundacja na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w projekcie „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück”, w którym młodzież warszawskich liceów po cyklu warsztatów i spotkań z byłymi więźniarkami obozu koncentracyjnego Ravensbrück stworzy komiks opowiadający ich historię.

Komiks historyczny, wygląda podobnie jak komiks tradycyjny, tworzy narrację za pomocą co najmniej dwóch kadrów z rysunkami, opatrzonymi komentarzami narratora (po boku) i wypowiedziami postaci (w „dymkach”).  To co odróżnia go od dobrze znanego nam komiksu to treść, zamiast fikcyjnej opowieści autora jest oparty na autentycznych wydarzeniach historycznych. Temat komiksu historycznego poruszany jest już na wykładach uniwersyteckich, został tematem opracowań naukowych, doczekał się swojego festiwalu a Muzeum Powstania Warszawskiego corocznie ogłasza konkurs na najlepszy komiks dotyczący powstania Warszawskiego.

Jako pierwszy Polski komiks historyczny uznajemy „Przygody szalonego Grzesia” z 1919 r. Gatunek ten rozwija się jednak dopiero za czasów PRL-u, na początku przyjęty przez cenzurę dość chłodno, lecz z czasem nawet władze Polski „Ludowej” zaczęły w nim dostrzegać potencjał i wykorzystywać komiks do celów propagandowych. Obecnie szczególnie popularny i często wykorzystywany w komiksie historycznym jest temat II wojny światowej. Oczywiście nie jest to forma, która przekaże całą złożoną sytuację wydarzenia, ale zakreśli ogólny zarys historii i może zachęcić do sięgnięcia po dokładniejsze opracowania i zainteresowania danym tematem historycznym.  Dla osób chcących zgłębić wiedzę na temat historii komiksu historycznego w Polsce polecam publikację Bartłomieja Janickiego „Polski komiks historyczny (lata 1920-2010)”.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Przeżyłam Powstanie Warszawskie, przeżyłam pobyt w KL Ravensbrück – spotkanie w Muzeum Więzienia Pawiak

8 czerwca 2015 r. w Muzeum Więzienia Pawiak w ramach projektu "Ravensbruck.pl - perspektywy wspomnień" odbyło się  spotkanie "Przeżyłam Powstanie Warszawskie, przeżyłam pobyt w KL Ravensbrück".

Gościem specjalnym była Pani Barbara Piotrowska, która jako niespełna ośmioletnia dziewczynka została wywieziona w czasie Powstania Warszawskiego  przez obóz przejściowy Dulag 121 w Pruszkowie do KL Ravensbrück. W spotkaniu wzięła udział młodzież z CXXV Liceum Ogólnokształcącego im. Waldemara Milewicza w Warszawie oraz grupa uczniów LXXVI Liceum Ogólnokształcącego im. marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

Na spotkaniu przedstawiona była prezentacja multimedialna dotyczyła więzienia Pawiak, które w okresie okupacji stało się dla większości więźniów  pierwszym etapem na drodze do wywózki w świat obozów koncentracyjnych. Ze 100 tys. więźniów, którzy przeszli przez Pawiak w okresie okupacji, aż 60 tys. wywieziono do obozów koncentracyjnych, w tym najwięcej transportów odeszło do KL Auschwitz-Birkenau i KL Ravensbrück. Można było dowiedzieć się jak wyglądało życie codzienne więźniów i konspiracja wewnętrzna, która była bardzo dobrze zorganizowana na Pawiaku. A także o
ewakuacji więzienia w przeddzień wybuchu Powstania Warszawskiego i o losach wybranych więźniarek, które zostały wysłane transportem ewakuacyjnym do KL Ravensbrück. 

Druga część prezentacji poświęcona została historii obozu, życiu codziennemu, konspiracji, tajnemu nauczaniu i operacjom doświadczalnym, które przeprowadzono na 74 Polkach. W tej części zostały także zaprezentowane fragmenty wspomnień Rawensbriczanek dotyczące życia w obozie w interpretacji Marii Reif – aktorki od wielu lat współpracującej z naszym Muzeum. Autorkami cytowanych wspomnień są: dr Wanda Półtawska, Danuta Brzosko-Mędryk, Zofia Pociłowska i Alicja Gawlikowska. 

Po prezentacji odbyło się  spotkanie z Panią Barbarą Piotrowską, która podzieliła się swoimi wspomnieniami i przeżyciami nie tylko tymi z obozu, ale też z okresu okupacji i samego Powstania. Na zakończenie prezentowane były zdjęcia z komentarzem Pani Piotrowskiej przedstawiające upamiętnienie dawnego obozu w Ravensbrück.

Partnerami projektu są: Muzeum Martyrologii „Pod zegarem” w Lublinie , Muzeum „Pawiak” w Warszawie i Muzeum w Tykocinie oraz Instytut Pamięci Narodowej.

Projekt jest finansowany przez Muzeum Historii Polski w ramach programu Patriotyzm Jutra.

Msza Święta w intencji pomordowanych, zmarłych i żyjących Więźniarek niemieckiego, nazistowskiego obozu Ravensbruck.

11 kwietnia 2015 r. w Archikatedrze p.w. św. Jana Chrzciciela w Warszawa odprawiona została uroczysta Msza Święta w intencji pomordowanych, zmarłych i żyjących Więźniarek niemieckiego, nazistowskiego obozu Ravensbrück.

To było wielkie przeżycie dla wszystkich uczestników uroczystości, szczególne zaś dla byłych więźniarek i ich bliskich. Słowo w intencji wygłosił ks. dr Robert Ogrodnik, kapelan Rodziny Ravensbrück.

Po Mszy Świętej zgromadzeni wysłuchali koncertu poetycko-muzycznego z udziałem światowej sławy saksofonistki Aliny Mleczko. Wiersze Grażyny Chrostowskiej, lubelskiej poetyki rozstrzelanej w KL Ravensbrück przeczytali Elżbieta Sęczykowska i Leszek Rysak.

Koncert zakończyła „Modlitwa obozowa” przeczytana przez Krystynę Zając, byłą więźniarkę.

Po uroczystościach w Archikatedrze, uczestnicy przejechali autobusami na cmentarz powązkowski. Przy symbolicznym pomniku pamięci ofiar KL Ravensbrück, byłe więźniarki, młodzież z warszawskiego CXXV L.O. im. Waldemara Milewicza oraz z L.O. W Komornicy, a także Siostry Franciszkanki ze Zgromadzenia Rodziny Maryi, złożyli kwiaty i zapalili znicze. W uroczystym upamiętnieniu ofiar obozu towarzyszyli żołnierze z Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

Uroczystościom rocznicowym związanym z obchodami 70. rocznicy oswobodzenia KL Ravensbrück patronuje Instytut Pamięci Narodowej. Projekt „Odzyskać z niepamięci – obchody rocznicowe 70-lecia wyzwolenia niemieckiego obozu KL Ravensbrück” współfinansowany jest ze środków Urzędu m.st. Warszawy a realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA.

Kazanie ks. dr. Roberta Ogrodnika

Poczet sztandarowy Stowarzyszenia Międzynarodowego Motocyklowy Rajd Katyński

W ławach byłe więźniarki KL Ravensbruck, Siostry Franciszkanki, obok ław stoi młodzież z L.O. w Komornicy 

Byłe więźniarki KL Ravensbruck

Wiersze Grażyny Chrostowskiej deklamowali Leszek Rysak i Elżbieta Sęczykowska

Koncert Aliny Mleczko

"Modlitwa obozowa" odczytana przez byłą więźniarkę Krystynę Zając

Złożenie wieńca pod pomnikiem pamięci ofiar obozu

Złożenie wieńca pod pomnikiem pamięci ofiar obozu

Zapalenie zniczy...

W uroczystym upamiętnieniu ofiar obozu towarzyszyli żołnierze z Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

Zdjęcie Rodziny Ravensbruck  przy pomniku pamięci ofiar obozu

Zdjęcia autorstwa Moniki Bajkowskiej.

  

Historia obozu KL Ravensbruck, tematem pierwszego spotkania w projekcie komiksowym.

  

Od kwietnia Fundacja na Rzecz Kobiet JA KOBIETA realizuje projekt „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück”, mający na celu powstanie komiksu historycznego o losach kobiet, które przeżyły obóz w Ravensbruck. W ramach projektu zorganizowany zostanie cykl spotkań - warsztatów/wykładów dla młodzieży, które przygotują ją do stworzenia komiksu. Jesteśmy już po pierwszym spotkaniu, na którym przybliżona została historia obozu. 

Obóz powstał w 1938 r., na rozkaz Hieronima Himmlera, jako obóz kobiecy z założenia dla 15 tysięcy osób, z czasem został kilkakrotnie powiększany. Pierwsze więźniarki zostały przywiezione do obozu na wiosnę 1939 r. Na terenie otoczonym obozowym murem powstał, kompleks przemysłowy z zakładami, których produkcja bazowała na tradycyjnych zajęciach kobiecych, jak szycie, tkanie czy wyplatanie. W czasie wojny na terenie całych Niemiec powstało ponad 40 podobozów, w których więźniarki Ravensbrück zmuszane były do niewolniczej pracy, między innymi dla firmy Simens & Halske. Rejestr więźniów w latach 1939-1940 obejmował 132 tysiące kobiet i dzieci 27 narodowości, z których zginęło 92 tysiące. Duży procent tych osób stanowiły Polski, których liczba sięgała ok. 40 tysięcy. W latach 1942-1944 r. przeprowadzono pod przymusem operacje doświadczalne na 86 więźniarkach w tym 74 były Polkami, nazywane później „królikami doświadczalnymi”. W 1943 r. wybudowano krematorium, a w lecie 1944 r. komorę gazową. Prochy pomordowanych wrzucane były do jeziora nad którym położony był obóz, które stanie się bardzo ważnym symbolem dla ocalałych więźniarek. Najwięcej osób było w obozie na koniec wojny (również Polek po upadku Powstania Warszawskiego), sytuacja przetrwania w obozie stała się bardzo trudna nie tylko z powodu przeludnienia, ale również chorób i braku żywności. W kwietniu 1945 r., w wyniku negocjacji przeprowadzonych przez Międzynarodowy oraz Szwedzki Czerwony Krzyż, wywieziono do Szwecji 4600 Polek i nieliczne Francuski. Niemcy przeczuwający koniec wojny, wyprowadzali więźniarki na tak zwane marsze śmierci, podczas których wiele kobiet zginęło z wycieczenia. Obóz, w którym po ostatecznej ewakuacji zostały tylko ciężko chore (ok. 2 tyś.) oraz personel lekarski i pielęgniarski, został oswobodzony 30 kwietnia 1945 roku przez wojska radzieckie. 

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Historia komiksu, zaczynamy projekt.

 Uczestnicy do projektu „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” zostali wybrani! Czeka ich teraz cykl warsztatów dotyczących historii związanej z KL Ravensbruck oraz komiksem, a wszystko po to by wspólnie z Paniami, które przeżyły obóz, stworzyć komiks historyczny.

Tylko co my tak naprawdę wiemy o komiksie?

Pierwszymi naszymi skojarzeniami z komiksem są krótkie zabawne historyjki w gazetach lub gazetki opowiadające historię Batmana czy innego super bohatera, szczególnie popularnego w Stanach Zjednoczonych. Historia komiksu jest jednak dużo starszą formą graficzną niż mogłoby nam się wydawać, początki komiksowych form możemy odnaleźć już w prehistorii gdzie rysunki malowane na skałach, staroegipskie płaskorzeźby i malowidła, miały opowiadać historię konkretnych wydarzeń historycznych lub religijnych. W średniowieczu były to ryciny czy miniatury opatrzone komentarzem, czasem zdania wychodziły bezpośrednio z ust namalowanych postaci. Nie można zapomnieć również o rozkazie Grzegorza Wielkiego, który ze względu na duży odsetek analfabetyzmu nakazał kapłanom ozdabiać mury kościołów obrazkowymi historiami, zwanymi później biblią dla ubogich. Wraz z postępującym wzrostem, ilości osób posiadających sztukę czytania zaczęto ubarwiać akcję dialogiem, a w czasach nowożytnych, wraz z rozpowszechnieniem druku, zaczęły być popularne satyryczne grafiki polityczne. Jednak komiks sensu stricte jako osobny rodzaj publikacji prasowej, forma artystyczna i społeczna, czyli taka którą znamy najlepiej, pojawił się na przełomie XIX i XX w., gdy rozwinięte zostały nowoczesne metody druku i czasopiśmiennictwa. Co ciekawe komiks na początku stworzony był dla odbiorców dorosłych, nie dla dzieci.

Polska w tym temacie nie zostawała w tyle, interesujący okres dla komiksu rozpoczął się w 1957 r., kiedy to został wydany pierwszy odcinek Tytusa, Romka i Atomka Papcia Chmiela. Mówiąc o polskim komiksie, nie możemy zapomnieć również o Grzegorzu Rosińskim, który przy współpracy z Belgiem Jeanem Van Hamme stworzył komiks „Thorgal", znany i doceniany na całym świecie.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Młodzież z LO w Komornicy podczas obchodów 70-tej rocznicy wyzwolenia Ravensbrück

W ramach projektu "O tym nie można zapomnieć" młodzież z LO w Komornicy wyjechała na 70-tą rocznicę obchodów wyzwolenia obozu, gdzie uczestniczyła w obchodach oraz przedstawiała swoje prezentacje zrobione w ramach projektu. 

 Wspólne zwiedzanie muzeum i teren byłego obozu.

 Poczet sztandarowy w trakcie centralnych uroczystości, oraz wspólne złożenie kwiatów.

Spotkanie "Bohaterki z Ravensbrück"

23 kwietnia we Wrocławiu w auli Zakładu Narodowego im. Ossolińskich odbyło się przygotowane z pomocą Instytutu Pamięci Narodowej spotkanie dla młodzieży zatytułowane "Bohaterki z Ravensbrück". Obecność dopisała, aula była wypełniona, a uczestnicy wydawali się skupieni i wzruszeni. Spotkanie rozpoczęliśmy prelekcjami przedstawicielu IPN-u - pani Iwony Demczyszak i pana Stanisława Bogaczewicza. Następnie obejrzeliśmy zwiastun filmu dokumentalnego o Ravensbrück w reżyserii Wojciech Dembowskiego. Kolejnym punktem programu było przedstawienie sylwetek wybranych kobiet z obozu w Ravensbruck. Mówiliśmy m.in. o Józefie Kantor - założycielce obozowej drużyny harcerskiej "Mury", Marii Liberakowej - zwanej w obozie "matką" ze względu na opiekę, jaką otaczała zwłaszcza najmłodsze towarzyszki niedoli, Karolinie Lanckorońskiej - znanej historyk sztuki czy Wandzie Madlerowej - nauczycielce, dyrektorce szkoły, która w obozie podtrzymywała na duchu koleżanki i kontynuowała pracę wychowawczą. Wspomnieniami o swojej Mamie - Marii Hiszpańskiej - artystce, malarce - podzielił się pan Michał Neumann, a harcerka Olga Dudkiewicz opowiedziała o swojej Cioci - Marii Rydarowskiej, Następnie wysłuchaliśmy przesłania Pani Prof. Wandy Półtawskiej przesłanego przez Nią i skierowanego specjalnie do uczestników spotkania. Całość zakończyliśmy chwilą poezji recytowanej i śpiewanej.

Ewa Rejman, prowadząca spotkanie, nacisk położyła na podkreślenie wartości, jakimi żyły Bohaterki z Ravensbrück". Bo takie jest zadanie współczesnej młodzieży - przejąć pałeczkę w sztafecie pokoleń i wcielać w życie idee, za które Kobiety stamtąd swe życie oddawały.