Warszawianka

Pani Janina Ciszewska przeżyła Powstanie Warszawskie, obóz, wychowała dwie córki, doczekała się trójki wnucząt i prawnuczki. Wspomina swoją młodość bez żalu do życia.
Zaraża pogodą ducha. Po rozmowie z Nią wszystko wydaje się prostsze. Uparta, ale z sercem na dłoni. Dobry duch rodziny i koleżanek z Klubu Kobiet Ravensbruck. Spiritus movens publikacji „Odzyskać z niepamięci”. Bez Jej pomocy nie byłoby tych rozmów. Dla siebie nie wymaga wiele, dla innych zrobiłaby bardzo dużo.
Już po wybuchu Powstania uciekłyśmy z piwnic na Freta, gdzie dotąd mieszkałyśmy, bo Niemcy zagrozili wrzuceniem granatów. Budynek był już zresztą zbombardowany. Trafiłyśmy do kościoła świętego Jacka i tam byłyśmy chyba ze dwa tygodnie. W tym kościele był szpital powstańczy. Niemcy przyszli i powiedzieli, że jeśli się nie poddamy, zbombardują kościół. Jeden z mężczyzn wyszedł z białą flagą i opuściliśmy kościół. Niemcy popędzili nas w kierunku Woli. Potem dostałyśmy się z mamą do Pruszkowa i stamtąd do obozu. Jechaliśmy z bydlęcych wagonach, droga trwała bardzo długo. Co jakiś czas były postoje i ludzie z Czerwonego Krzyża podawali nam wodę i czasem kawałek chleba.
– Cały czas była Pani z mamą?
– Tak, jechały z nami jeszcze moje koleżanki. Pamiętam, że była Sabina, która zmarła dwa czy trzy lata temu, jej siostra Ela i Jadwiga. Jak nas już dowieźli do Ravensbrück, popędzili
nas do takich niby-namiotów, bez górnej części. Wszystko było brudne i zarobaczone.
Siedziałyśmy tam przez tydzień. Potem wzięli nas do łaźni, ostrzygli nas, a potem wypędzili na zewnątrz. Przez dwa dni trzymali nas bez ubrania na podwórzu. A było już zimno, bo przyjechałyśmy tam pod koniec sierpnia. Potem dali nam ubrania – na głowy takie kapturki w paski, a poza tym różne sukienki z krzyżami naszytymi na plecach, bo nie było już pasiaków. Ja dostałam czerwoną sukienkę, w jaskrawym kolorze. Mama bała się, że nie będę się mogła w niej nigdzie schować, bo będzie mnie widać. Zaraz sprzedała ją za trzy bochenki chleba i za ten chleb kupiła mi inną.
Jak uciekałyśmy z Freta, mama zabrała ze sobą łańcuszek i obrączki – ojca i swoją. Ja nie wiedziałam, że ona to ma przy sobie, nie mówiła mi o tym. Bóg raczy wiedzieć, jak ona to ukryła. Przecież co chwila brali nasze obozowe ubrania do parowania, do dezynfekcji. Później mama opowiadała, że chowała to w mydle, pod nogą od łóżka.

Fragment  publikacji „Odzyskac z niepamięci – moje wspomnienia o  Ravensbrück”, Fundacja na Rzecz Kobiet JA KOBIETA, Warszawa 2010 Uroczystościom rocznicowym związanym z obchodami 70.rocznicy oswobodzenia KL Ravensbrück patronuje Instytut Pamięci Narodowej. Projekt „Odzyskać z niepamięci – obchody rocznicowe 70-lecia wyzwolenia niemieckiego obozu KL Ravensbrück”
współfinansowany jest ze środków Urzędu m.st. Warszawy a realizowany przez Fundację na
Rzecz Kobiet JA KOBIETA.

Sztuka w obozie Ravensbrück cz. 1

Jadwiga Simon-Pietkiewiczowa

Hitler twierdził, że „kultura jest tylko tam, gdzie jest bezpieczeństwo życia”,  jego plan zniszczenia polskiej kultury na szczęście się nie powiódł, istniała ona bowiem podczas trwania całej wojny, nawet w obozach koncentracyjnych. Kobiecy obóz KL Ravensbrück jest tego świetnym przykładem, tworzyły w nim zarówno znane artystki przedwojenne jak Maja Berezowska czy takie które sens swojego życia artystycznego odkryły dopiero w obozie jak Zofia Pociłowska.

W Ravensbrück dostęp do materiałów plastycznych, oraz takich, które mogły za takie posłużyć był dużo prostszy niż w innych obozach. Dzięki pracy w warsztatach więźniarki miały dostęp do różnego typu materiałów jak: strzępki jedwabiu, skrawki skóry, szyszek sosnowych, słomy. Polki w konspiracji, poza oficjalną pracą dla Niemców wyrabiały różne drobiazgi; teczki ze słomy i tektury, lalki według wzorów Stefanii Siekluckiej, zabawki drewniane według projektów Mai Berezowskiej i oczywiście niezliczone rysunki i rzeźbki z trzonków szczotek do zębów. Precyzyjnie wykonane portrety i figurki ludzi, zwierząt, ptaków oraz scen religijnych robiły Stanisława Stelmaszewska- Panasowa, Joanna Szydłowska, Zofia Pociłowska- Kann, Helena Perzyńska, Zofia Wacławik, Janina Maciniewska, Irena Beni-Chełchowska, Stefania Sieklucka haftowała serwety, Stefania Hulewicz robiła wycinanki. Anna Sienkiewicz- Zieleńcowa rysowała dla swoich współtowarzyszek portrety, szacuje się że powstało ich około 200, później po dokonanych na niej operacjach również wykonywała miniaturowe rzeźby ze szczotek do zębów, niestety wszystkie jej prace zostały ukradzione jeszcze w obozie. Niektóre prace były celowo upiększane, tak jak portrety wykonane przez Maję Berezowską tak by więźniarki wyglądały ładnie i zdrowo, dzięki temu rodziny, które dostawały listy z obozu nie martwiły się tak bardzo o losy swoich żon, matek i córek. Powstało również wiele wstrząsających, realistycznych rysunków, będących kroniką życia obozowego, najbardziej znanymi autorkami takich pracy były Maria Hiszpańska – Neumann i Jadwiga Simon – Pietkiewiczowa. Oczywiście w obozie powstawało wiele prac, dziś anonimowych autorów. Duża ilość tych małych dzieł sztuki była tworzona jako prezenty, amulety i talizmany na szczęście. Z wielkiej ilości powstałych prac przetrwało niewiele, z powodu ciągłych rewizji i konfiskat. Większość przedmiotów wykonanych przez więźniarki zaginęła podczas ewakuacji obozu lub została na jego terenie.

Tekst powstał w ramach projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück” prowadzonego przez Fundację JA KOBIETA.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Sztuka w obozach koncentracyjnych

W 1943 r., amerykański psycholog Abraham Maslow w swojej publikacji „A Theory of Human Motivation”, po raz piearwszy wspomina o swojej teorii piramidy potrzeb, która to do dziś jest omawiana jako podstawowe zagadnienie na studiach psychologicznych i pedagogicznych na całym świecie. Maslow zakładał, że człowiek musi spełnić najpierw swoje fizjologiczne potrzeby (jedzenie, woda, sen…), następnie potrzeby bezpieczeństwa, potem potrzeby przynależności, szacunku, uznania a dopiero na samym końcu pojawiają się potrzeby samorealizacji związane również ze sztuką. Pomimo swojego żydowskiego pochodzenia nie zdawał sobie sprawy, że w tym samym czasie w Europie jego rodacy byli w stanie oddać ostatnią porcję chleba za kartkę i ołówek.

Hitlerowcy zaraz po zajęciu ziem Polski zaczęli realizować swoje zamierzenia zupełnego zniszczenia kultury i nauki polskiej. Do obozów koncentracyjnych trafiło wielu profesorów, lekarzy, działaczy społecznych i artystów, ci ostatni często byli otaczani przez współwięźniów szczególną opieką. Przykładem może być uratowany przez swoich studentów prof. krakowskiej ASP Xawery Dunikowski w Oświęcimiu czy Maja Berezowska w Ravensbruck, gdzie więźniarki zniszczyły rozkaz „rozstrzelać” w kartotece. Mimo trudnych i niesprzyjających warunków w obozach istniało życie kulturalne, organizowano konspiracyjne przedstawienia i wieczory artystyczne, urządzano szopki i jasełka. Powstawały małe rzeźby ze szczotek do zębów czy skrawków drewna, zachowało się wiele rysunków przedstawiających życie obozowe oraz portretów współwięźniów. Wiele dzieł powstawało z nietypowych materiałów typu sznurek, kabel, grzebienie, chleb, kartofle czy mydło, wykorzystywano wszystko z czego dało się coś stworzyć. Ciężko przyjąć jakąkolwiek kwalifikację artystyczną tych dzieł, ze wzglądu na tak specyficzne warunki w jakich powstawały oraz rolę jaką spełniały. Życie kulturalne w hitlerowskich więzieniach odegrało duże znaczenie w przetrwaniu i zachowaniu człowieczeństwa, było formą ruchu oporu i walką z otaczającą więźniów rzeczywistością. Obozowe organizacje ruchu oporu przywiązywały wielką wagę do powstających w obozach dzieł-dokumentów artystycznych. Część z nich przetrwała dzięki przekazaniu ich w konspiracji poza obóz, część została schowana na terenie obozu (np.: w Ravensbruck zakopano puszkę z rysunkami Marii Hiszpańskiej), większość jednak niestety została skonfiskowana i zniszczona przez esesmanów podczas prowadzenia rewizji.

Tekst powstał w ramach projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück” prowadzonego przez Fundację JA KOBIETA.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Drugie spotkanie w ramach projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück”.

W sobotę 20 czerwca odbyło się drugie spotkanie w ramach projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück” realizowanego przez Fundację JA KOBIETA. W ramach projektu powstanie komiks historyczny o losach kobiet, które przeżyły obóz w Ravensbruck. Podczas cyklu spotkań -warsztatów/wykładów, młodzież przygotuje się do stworzenia komiksu. Na sobotnim spotkaniu uczestnicy dowiedzieli się jaka jest historia komiksu, poznali podstawy tworzenia komiksów i zostali przygotowani do dalszej samodzielnej pracy podczas wakacji. Warsztat poprowadzony został przez Wawakomiks.

Wawakomiks jest pierwszą w Polsce profesjonalną szkołą komiksu przygotowaną zarówno z myślą o dorosłych jak i o dzieciach. Wykładowcy szkoły traktują komiks jako formę sztuki, komunikacji, ekspresji, na równi z kinem, teatrem, muzyką i literaturą. Pomagają w zdobywaniu wiedzy i doświadczenia, by umożliwiać każdemu swój indywidualny, twórczy rozwój. Pragną możliwie jak najlepiej przygotować każdego studenta do odnalezienia się w roli autora, rysownika, twórcy komiksu. Wawakomiks prowadzi wiele kursów i warsztatów twórczych zapewniających podstawową wiedzę potrzebną do przygotowania własnego komiksu, ale również regularne dwuletnie szkolenia mające pozwolić młodemu autorowi na samodzielny debiut na rynku oraz dać mu możliwość zaprezentowania się wydawcy. Kurs i warsztaty prowadzi Luca Montagliani (Laca de la Vega), z którego to inicjatywy powstała Wawakomiks. Jest to włoski autor, scenarzysta i rysownik, jak również nauczyciel rysunku. Współzałożyciel i wykładowca działającej we Włoszech szkole komiksu. Działa w ramach stowarzyszenia i wydawnictwa ANNEXIA, poza wykładaniem, prowadził on wiele podobnych kursów i warsztatów we Włoszech, na przykład podczas festiwalu Lucca Comics, oraz szkołach o profilu artystycznym. Wspierają go Joanna Tarnawska i Nikodem Cabała; rysownik, ilustrator, kolorysta. Od lat zajmujący się komiksem i ilustracją. Od 2004 roku, współpracuje z "Nową Fantastyką" jako ilustrator. Zanany głównie z serii "BiOCOSMOSIS".

Więcej informacji o Wawakomiks można znaleźć na Facebooku:  www.facebook.com/pages/Wawakomiks/

Następne spotkanie w ramach projektu z wykładowcami Wawakomiks odbędzie się w połowie września, osoby chcące uczestniczyć w spotkaniu proszone są o wcześniejszy kontakt z fundacją pod numerem telefonu 694 451 604 albo wysyłając maila na adres fundacja-jakobieta@o2.pl.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji. 

Czym jest komiks historyczny?

13 czerwca w Instytucie Pamięci Narodowej, odbył się festiwal Komiksu Historycznego, w którym brali udział również uczestnicy projektu „Tworzymy razem komiks historyczny. Dziewczęta z KL Ravensbrück”.

Mimo, że komiks kojarzy nam się z popkulturą i fikcyjnymi historiami, ma on również inne odsłony, jedną z nich jest komiks historyczny. Nie jest to zwykły komiks, jest to nowa forma źródła historycznego, które stało się popularne szczególnie wśród młodych ludzi. Tą nietypową formę opowieści historycznej postanowiła wykorzystać Fundacja na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w projekcie „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück”, w którym młodzież warszawskich liceów po cyklu warsztatów i spotkań z byłymi więźniarkami obozu koncentracyjnego Ravensbrück stworzy komiks opowiadający ich historię.

Komiks historyczny, wygląda podobnie jak komiks tradycyjny, tworzy narrację za pomocą co najmniej dwóch kadrów z rysunkami, opatrzonymi komentarzami narratora (po boku) i wypowiedziami postaci (w „dymkach”).  To co odróżnia go od dobrze znanego nam komiksu to treść, zamiast fikcyjnej opowieści autora jest oparty na autentycznych wydarzeniach historycznych. Temat komiksu historycznego poruszany jest już na wykładach uniwersyteckich, został tematem opracowań naukowych, doczekał się swojego festiwalu a Muzeum Powstania Warszawskiego corocznie ogłasza konkurs na najlepszy komiks dotyczący powstania Warszawskiego.

Jako pierwszy Polski komiks historyczny uznajemy „Przygody szalonego Grzesia” z 1919 r. Gatunek ten rozwija się jednak dopiero za czasów PRL-u, na początku przyjęty przez cenzurę dość chłodno, lecz z czasem nawet władze Polski „Ludowej” zaczęły w nim dostrzegać potencjał i wykorzystywać komiks do celów propagandowych. Obecnie szczególnie popularny i często wykorzystywany w komiksie historycznym jest temat II wojny światowej. Oczywiście nie jest to forma, która przekaże całą złożoną sytuację wydarzenia, ale zakreśli ogólny zarys historii i może zachęcić do sięgnięcia po dokładniejsze opracowania i zainteresowania danym tematem historycznym.  Dla osób chcących zgłębić wiedzę na temat historii komiksu historycznego w Polsce polecam publikację Bartłomieja Janickiego „Polski komiks historyczny (lata 1920-2010)”.

Projekt „Tworzymy razem komiks historyczny Dziewczęta z KL Ravensbrück” jest realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA w partnerstwie z LXXXIII Liceum Ogólnokształcące im. Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie. 

Projekt współfinansuje m.st. Warszawa, Biuro Edukacji.

Przeżyłam Powstanie Warszawskie, przeżyłam pobyt w KL Ravensbrück – spotkanie w Muzeum Więzienia Pawiak

8 czerwca 2015 r. w Muzeum Więzienia Pawiak w ramach projektu "Ravensbruck.pl - perspektywy wspomnień" odbyło się  spotkanie "Przeżyłam Powstanie Warszawskie, przeżyłam pobyt w KL Ravensbrück".

Gościem specjalnym była Pani Barbara Piotrowska, która jako niespełna ośmioletnia dziewczynka została wywieziona w czasie Powstania Warszawskiego  przez obóz przejściowy Dulag 121 w Pruszkowie do KL Ravensbrück. W spotkaniu wzięła udział młodzież z CXXV Liceum Ogólnokształcącego im. Waldemara Milewicza w Warszawie oraz grupa uczniów LXXVI Liceum Ogólnokształcącego im. marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie.

Na spotkaniu przedstawiona była prezentacja multimedialna dotyczyła więzienia Pawiak, które w okresie okupacji stało się dla większości więźniów  pierwszym etapem na drodze do wywózki w świat obozów koncentracyjnych. Ze 100 tys. więźniów, którzy przeszli przez Pawiak w okresie okupacji, aż 60 tys. wywieziono do obozów koncentracyjnych, w tym najwięcej transportów odeszło do KL Auschwitz-Birkenau i KL Ravensbrück. Można było dowiedzieć się jak wyglądało życie codzienne więźniów i konspiracja wewnętrzna, która była bardzo dobrze zorganizowana na Pawiaku. A także o
ewakuacji więzienia w przeddzień wybuchu Powstania Warszawskiego i o losach wybranych więźniarek, które zostały wysłane transportem ewakuacyjnym do KL Ravensbrück. 

Druga część prezentacji poświęcona została historii obozu, życiu codziennemu, konspiracji, tajnemu nauczaniu i operacjom doświadczalnym, które przeprowadzono na 74 Polkach. W tej części zostały także zaprezentowane fragmenty wspomnień Rawensbriczanek dotyczące życia w obozie w interpretacji Marii Reif – aktorki od wielu lat współpracującej z naszym Muzeum. Autorkami cytowanych wspomnień są: dr Wanda Półtawska, Danuta Brzosko-Mędryk, Zofia Pociłowska i Alicja Gawlikowska. 

Po prezentacji odbyło się  spotkanie z Panią Barbarą Piotrowską, która podzieliła się swoimi wspomnieniami i przeżyciami nie tylko tymi z obozu, ale też z okresu okupacji i samego Powstania. Na zakończenie prezentowane były zdjęcia z komentarzem Pani Piotrowskiej przedstawiające upamiętnienie dawnego obozu w Ravensbrück.

Partnerami projektu są: Muzeum Martyrologii „Pod zegarem” w Lublinie , Muzeum „Pawiak” w Warszawie i Muzeum w Tykocinie oraz Instytut Pamięci Narodowej.

Projekt jest finansowany przez Muzeum Historii Polski w ramach programu Patriotyzm Jutra.

Msza Święta w intencji pomordowanych, zmarłych i żyjących Więźniarek niemieckiego, nazistowskiego obozu Ravensbruck.

11 kwietnia 2015 r. w Archikatedrze p.w. św. Jana Chrzciciela w Warszawa odprawiona została uroczysta Msza Święta w intencji pomordowanych, zmarłych i żyjących Więźniarek niemieckiego, nazistowskiego obozu Ravensbrück.

To było wielkie przeżycie dla wszystkich uczestników uroczystości, szczególne zaś dla byłych więźniarek i ich bliskich. Słowo w intencji wygłosił ks. dr Robert Ogrodnik, kapelan Rodziny Ravensbrück.

Po Mszy Świętej zgromadzeni wysłuchali koncertu poetycko-muzycznego z udziałem światowej sławy saksofonistki Aliny Mleczko. Wiersze Grażyny Chrostowskiej, lubelskiej poetyki rozstrzelanej w KL Ravensbrück przeczytali Elżbieta Sęczykowska i Leszek Rysak.

Koncert zakończyła „Modlitwa obozowa” przeczytana przez Krystynę Zając, byłą więźniarkę.

Po uroczystościach w Archikatedrze, uczestnicy przejechali autobusami na cmentarz powązkowski. Przy symbolicznym pomniku pamięci ofiar KL Ravensbrück, byłe więźniarki, młodzież z warszawskiego CXXV L.O. im. Waldemara Milewicza oraz z L.O. W Komornicy, a także Siostry Franciszkanki ze Zgromadzenia Rodziny Maryi, złożyli kwiaty i zapalili znicze. W uroczystym upamiętnieniu ofiar obozu towarzyszyli żołnierze z Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

Uroczystościom rocznicowym związanym z obchodami 70. rocznicy oswobodzenia KL Ravensbrück patronuje Instytut Pamięci Narodowej. Projekt „Odzyskać z niepamięci – obchody rocznicowe 70-lecia wyzwolenia niemieckiego obozu KL Ravensbrück” współfinansowany jest ze środków Urzędu m.st. Warszawy a realizowany przez Fundację na Rzecz Kobiet JA KOBIETA.

Kazanie ks. dr. Roberta Ogrodnika

Poczet sztandarowy Stowarzyszenia Międzynarodowego Motocyklowy Rajd Katyński

W ławach byłe więźniarki KL Ravensbruck, Siostry Franciszkanki, obok ław stoi młodzież z L.O. w Komornicy 

Byłe więźniarki KL Ravensbruck

Wiersze Grażyny Chrostowskiej deklamowali Leszek Rysak i Elżbieta Sęczykowska

Koncert Aliny Mleczko

"Modlitwa obozowa" odczytana przez byłą więźniarkę Krystynę Zając

Złożenie wieńca pod pomnikiem pamięci ofiar obozu

Złożenie wieńca pod pomnikiem pamięci ofiar obozu

Zapalenie zniczy...

W uroczystym upamiętnieniu ofiar obozu towarzyszyli żołnierze z Kompanii Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.

Zdjęcie Rodziny Ravensbruck  przy pomniku pamięci ofiar obozu

Zdjęcia autorstwa Moniki Bajkowskiej.